Backup, czyli kopia zapasowa, to dodatkowa kopia danych tworzona po to, aby można było je odzyskać po utracie, uszkodzeniu, przypadkowym skasowaniu albo awarii urządzenia. Kopia zapasowa może obejmować pojedyncze pliki, całe foldery, zdjęcia, dokumenty, ustawienia programów, pocztę, system operacyjny lub pełny obraz dysku. Backup jest jednym z podstawowych sposobów ochrony danych w komputerach, smartfonach, serwerach NAS i innych urządzeniach elektronicznych.

Gdzie przechowywać kopie zapasowe i jakimi metodami je tworzyć?

Kopia zapasowa może być przechowywana lokalnie albo poza urządzeniem. Do backupu lokalnego wykorzystuje się między innymi zewnętrzne dyski HDD i SSD, pamięci USB oraz serwery NAS. Drugim rozwiązaniem jest backup w chmurze, czyli zapis danych na serwerach dostawcy usługi internetowej. Oba podejścia można łączyć, dzięki czemu awaria jednego nośnika lub utrata dostępu do jednego miejsca nie oznacza automatycznie utraty wszystkich kopii.

Backup może być wykonywany ręcznie lub automatycznie. W najprostszym wariancie użytkownik sam kopiuje ważne pliki na drugi nośnik. Bardziej rozbudowane rozwiązania wykorzystują harmonogram i wykonują kopie codziennie, co tydzień albo po wykryciu zmian. Systemy operacyjne, programy do backupu i urządzenia NAS często pozwalają także zachowywać wcześniejsze wersje plików. Dzięki temu można odzyskać dokument również po przypadkowym nadpisaniu.

Wyróżnia się kilka podstawowych metod wykonywania kopii. Backup pełny obejmuje wszystkie wybrane dane i zajmuje najwięcej miejsca, ale upraszcza późniejsze odtwarzanie. Backup przyrostowy zapisuje zmiany powstałe od ostatniej wykonanej kopii, dlatego zwykle działa szybciej i zużywa mniej przestrzeni. Kopia różnicowa obejmuje natomiast zmiany względem ostatniego backupu pełnego. Programy mogą automatycznie łączyć te metody.

Backup a synchronizacja, reguła 3-2-1 i ochrona przed ransomware

Backup nie jest tym samym co synchronizacja. Gdy pliki są synchronizowane między komputerem a usługą chmurową, usunięcie lub zmodyfikowanie dokumentu na jednym urządzeniu może zostać automatycznie przeniesione na pozostałe. Prawidłowo skonfigurowany backup powinien natomiast umożliwiać powrót do wcześniejszej kopii. Usługi synchronizacyjne mogą oferować historię wersji lub kosz, ale same w sobie nie zawsze zastępują niezależną kopię zapasową.

Popularną zasadą organizowania backupu jest reguła 3-2-1. Zakłada ona posiadanie trzech kopii danych, w tym danych roboczych i dwóch kopii zapasowych, zapisanych na co najmniej dwóch różnych rodzajach nośników, przy czym jedna kopia powinna znajdować się poza podstawową lokalizacją. Może to oznaczać dane na komputerze, kopię na zewnętrznym dysku oraz dodatkowy backup w chmurze. Takie podejście ogranicza ryzyko utraty wszystkich danych w wyniku awarii, kradzieży lub innego zdarzenia obejmującego jedno miejsce.

Szczególne znaczenie ma ochrona kopii przed ransomware. Złośliwe oprogramowanie może szyfrować nie tylko dane na komputerze, ale również podłączone dyski i dostępne zasoby sieciowe. Z tego powodu przynajmniej jedna kopia powinna być odłączona po wykonaniu backupu, odpowiednio odseparowana albo chroniona przed łatwym nadpisaniem.