Indeks glikemiczny to wskaźnik opisujący, jak szybko po spożyciu produktu zawierającego przyswajalne węglowodany wzrasta poziom glukozy we krwi. Stosowany jest przede wszystkim do porównywania produktów będących źródłem węglowodanów i określania ich wpływu na glikemię po posiłku.

Definicja i podział produktów według skali IG

Co to jest indeks glikemiczny? W skrócie IG, a po angielsku GI, czyli glycemic index, określa reakcję glikemiczną organizmu po spożyciu porcji produktu zawierającej ustaloną ilość przyswajalnych węglowodanów. Wynik porównuje się z reakcją na produkt referencyjny, najczęściej glukozę, której przypisuje się wartość 100. Z pojęciem związane są określenia takie jak wskaźnik glikemiczny, IG produktu, niski IG, wysoki IG, glikemia oraz indeks glikemiczny żywności. Wskaźnik nie określa bezpośrednio ilości cukru w produkcie, lecz tempo i skalę wzrostu stężenia glukozy po jego spożyciu.

Co oznacza niski i wysoki indeks glikemiczny? Produkty klasyfikuje się zazwyczaj jako mające niski IG, gdy wartość wynosi do 55, średni IG przy wartościach od 56 do 69 oraz wysoki IG od 70. Żywność o wysokim indeksie może powodować szybszy wzrost glikemii niż produkt o niskim IG zawierający porównywalną ilość przyswajalnych węglowodanów. Czy niski indeks glikemiczny oznacza, że produkt jest zdrowy? Niekoniecznie. IG opisuje konkretną właściwość produktu i nie uwzględnia wszystkich elementów jego wartości odżywczej, takich jak zawartość witamin, składników mineralnych czy tłuszczów.

Czynniki wpływające na wartość indeksu glikemicznego

Od czego zależy indeks glikemiczny? Wartość IG nie jest związana wyłącznie z rodzajem produktu. Znaczenie mają między innymi rodzaj i struktura węglowodanów, ilość błonnika, sposób obróbki, stopień rozdrobnienia oraz dojrzałość niektórych produktów. Gotowanie może zmieniać dostępność skrobi dla enzymów trawiennych, dlatego ten sam produkt przygotowany na różne sposoby może mieć inny wpływ na glikemię. Znaczenie ma również skład całego posiłku. Dodatek białka, tłuszczu lub błonnika może wpływać na tempo trawienia i wchłaniania węglowodanów.

Indeks glikemiczny a ładunek glikemiczny (ŁG)

Czy indeks glikemiczny i ładunek glikemiczny to to samo? Nie. Ładunek glikemiczny, określany skrótem ŁG, uwzględnia zarówno indeks glikemiczny, jak i ilość przyswajalnych węglowodanów znajdujących się w konkretnej porcji żywności. Dzięki temu pozwala spojrzeć na potencjalny wpływ rzeczywiście spożywanej porcji. Produkt może mieć stosunkowo wysoki IG, ale zawierać niewiele węglowodanów w typowej porcji, przez co jego ładunek glikemiczny pozostaje niski. IG i ŁG są więc pojęciami powiązanymi, ale opisują żywność w inny sposób.

Do czego służy indeks glikemiczny? Może być jednym z parametrów wykorzystywanych podczas planowania sposobu żywienia i wyboru źródeł węglowodanów, szczególnie gdy istotna jest kontrola glikemii. Nie powinien jednak stanowić jedynego kryterium oceny produktu. Na reakcję organizmu wpływają również wielkość porcji, skład posiłku i indywidualne uwarunkowania. Indeks glikemiczny najlepiej traktować więc jako wskaźnik pomagający porównywać wpływ produktów węglowodanowych na poziom glukozy, a nie jako samodzielną ocenę ich wartości odżywczej.