Ksylitol to substancja słodząca należąca do polioli, czyli alkoholi cukrowych. Występuje naturalnie w niewielkich ilościach w niektórych owocach, warzywach i innych roślinach, a na skalę przemysłową otrzymuje się go z surowców roślinnych zawierających ksylozę. Ze względu na pochodzenie bywa nazywany cukrem brzozowym, choć współczesny ksylitol nie musi być produkowany z brzozy. Ma słodki smak zbliżony do sacharozy i jest wykorzystywany jako zamiennik cukru stołowego oraz składnik gotowych produktów spożywczych.

Wartość energetyczna i wpływ na glikemię

W Unii Europejskiej ksylitol jest dodatkiem do żywności oznaczonym symbolem E967. Można spotkać go między innymi w bezcukrowych gumach do żucia, cukierkach, pastylkach, wyrobach cukierniczych, produktach do higieny jamy ustnej oraz słodzikach stołowych.

Jedną z istotnych cech ksylitolu jest niższa wartość energetyczna niż w przypadku zwykłego cukru. Zgodnie z zasadami znakowania żywności w Unii Europejskiej dla polioli przyjmuje się wartość energetyczną 2,4 kcal na gram, podczas gdy dla większości węglowodanów jest to 4 kcal na gram. Ksylitol może więc służyć do ograniczania ilości cukru i wartości energetycznej produktu, choć nadal dostarcza energii i nie jest substancją całkowicie bezkaloryczną.

Ksylitol ma również znaczenie w produktach przeznaczonych do ograniczania spożycia cukrów. Spożywanie żywności lub napojów, w których cukry zastąpiono określonymi substancjami słodzącymi, może prowadzić do mniejszego wzrostu poziomu glukozy we krwi po posiłku w porównaniu z produktami zawierającymi cukier. Zastępowanie cukru takimi substancjami pomaga również zachować mineralizację zębów.

Właściwości stomatologiczne i tolerancja układu pokarmowego

Szczególnie często ksylitol kojarzony jest z gumami do żucia i produktami do higieny jamy ustnej. Bakterie obecne w płytce nazębnej nie wykorzystują go w taki sam sposób jak łatwo fermentujące cukry, dlatego nie powoduje on analogicznego spadku pH w jamie ustnej. Nie oznacza to jednak, że sam ksylitol zastępuje szczotkowanie zębów, stosowanie pasty z fluorem, nitkowanie czy kontrole stomatologiczne. Może być natomiast składnikiem produktów ograniczających ekspozycję zębów na cukry.

Organizm człowieka toleruje ksylitol, ale większe ilości mogą powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Poliole są wchłaniane niecałkowicie, a ich nadmiar może prowadzić do wzdęć, biegunki lub efektu przeczyszczającego. Z tego powodu żywność zawierająca ponad 10 procent dodanych polioli musi być w Unii Europejskiej oznaczona informacją, że nadmierne spożycie może wywołać efekt przeczyszczający.

Toksyczność ksylitolu dla psów

Bardzo ważna jest również kwestia bezpieczeństwa zwierząt domowych. Ksylitol stosowany w żywności dla ludzi jest silnie toksyczny dla psów. Może u nich spowodować gwałtowne wydzielanie insuliny, znaczny spadek poziomu glukozy we krwi, a w ciężkich przypadkach także uszkodzenie wątroby. Produkty zawierające ksylitol, w tym gumy, słodycze, suplementy czy słodzik w opakowaniu, należy więc przechowywać poza zasięgiem psa. W razie spożycia konieczny jest niezwłoczny kontakt z lekarzem weterynarii.