Likopen to naturalny czerwony barwnik należący do grupy karotenoidów, czyli związków występujących przede wszystkim w roślinach. Jest odpowiedzialny między innymi za charakterystyczną czerwoną barwę dojrzałych pomidorów. Znajduje się również w arbuzach, różowych grejpfrutach, papai i niektórych innych produktach roślinnych. W przeciwieństwie do beta-karotenu likopen nie jest przekształcany przez organizm w witaminę A. Należy więc do tak zwanych karotenoidów niebędących prowitaminą A.

Właściwości antyoksydacyjne, źródła w diecie i wpływ na zdrowie

Likopen jest przede wszystkim znany ze swoich właściwości antyoksydacyjnych. Oznacza to, że może uczestniczyć w neutralizowaniu reaktywnych form tlenu i ograniczaniu procesów związanych ze stresem oksydacyjnym. Z tego powodu od lat jest przedmiotem badań dotyczących między innymi układu sercowo-naczyniowego, procesów zapalnych, starzenia się organizmu i nowotworów.

Źródłem likopenu w diecie są na przykład pomidory i produkty pomidorowe, takie jak koncentrat pomidorowy czy suszone pomidory. Co ciekawe, jego przyswajanie może być większe z produktów poddanych obróbce cieplnej niż z surowych pomidorów. Znaczenie ma także obecność tłuszczu, ponieważ likopen jest związkiem rozpuszczalnym w tłuszczach.

Badania nad likopenem sugerują możliwy korzystny wpływ na niektóre elementy zdrowia sercowo-naczyniowego. Część analiz wskazuje na związek między większym spożyciem likopenu a niższym ryzykiem chorób układu krążenia, a nowsze przeglądy badań interwencyjnych wskazują również na możliwą poprawę ciśnienia tętniczego. Badania obserwacyjne wskazują na związki między większym spożyciem likopenu lub jego wyższym stężeniem we krwi a niższym ryzykiem niektórych nowotworów. Często podkreśla się jego korzystny wpływ przy chorobach tarczycy.

Suplementacja likopenem i bezpieczeństwo stosowania

Likopen, poza naturalnymi źródłami, jest dostępny także w postaci suplementów diety. Można go znaleźć między innymi w kapsułkach i tabletkach, czasami jako samodzielny składnik, a czasami w preparatach zawierających dodatkowo inne witaminy, minerały lub antyoksydanty. Suplement nie jest jednak konieczny dla każdej osoby. Jeżeli dieta zawiera pomidory i inne produkty będące źródłem likopenu, można dostarczać go w naturalnej postaci. Badania nad suplementacją stosowały bardzo różne dawki i formy, dlatego nie ma jednej uniwersalnej dawki, którą można uznać za właściwą dla każdego.

Ważna jest także kwestia bezpieczeństwa. Likopen z żywności jest powszechnym składnikiem diety, natomiast przy suplementach trzeba zwracać uwagę na łączną ilość przyjmowanego związku. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności ustalił dla likopenu stosowanego jako dodatek do żywności wartość dopuszczalnego dziennego pobrania wynoszącą 0,5 mg na kilogram masy ciała na dobę, uwzględniającą wszystkie źródła. Nie oznacza to jednak, że każda osoba powinna obliczać swoją dawkę likopenu z pomidorów i innych produktów. Dotyczy to przede wszystkim oceny bezpieczeństwa ekspozycji na likopen z różnych źródeł.

Likopen jest wartościowym składnikiem diety, ale jego działanie warto rozpatrywać w szerszym kontekście. Pomidory i przetwory pomidorowe dostarczają nie tylko likopenu, lecz także innych składników odżywczych. Najlepiej udokumentowane korzyści wynikają więc z całego sposobu odżywiania, a nie z traktowania jednej substancji jako uniwersalnego suplementu na zdrowie.