Lux, oznaczany symbolem lx, to jednostka natężenia oświetlenia w układzie SI. Określa, ile strumienia świetlnego pada na daną powierzchnię. 1 lx odpowiada 1 lumenowi przypadającemu na powierzchnię 1 m². W praktyce lux służy do opisywania tego, jak intensywnie oświetlone jest konkretne miejsce, np. biurko, blat roboczy, chodnik, pomieszczenie lub plan zdjęciowy. Nie mówi więc, ile światła emituje samo źródło, lecz ile światła faktycznie dociera do określonej powierzchni.
Różnica między luxem a lumenem
Lux bywa mylony z lumenem, ale są to różne wielkości. Lumen, oznaczany jako lm, opisuje całkowity strumień świetlny emitowany przez źródło, natomiast lux pokazuje, jak ten strumień rozkłada się na powierzchni. Lampa o wysokim strumieniu świetlnym nie zawsze zapewni wysokie natężenie oświetlenia w danym punkcie, jeśli światło jest rozproszone na dużym obszarze lub źródło znajduje się daleko. Z kolei mniejsza lampka biurkowa może dawać dużo luxów na blacie, jeśli skupia światło na niewielkiej powierzchni.
Na wartość w luxach wpływa przede wszystkim odległość od źródła światła, sposób rozsyłu wiązki i kąt padania. Im dalej znajduje się powierzchnia od źródła, tym zwykle niższe jest natężenie oświetlenia. Przy zbliżonym źródle światło skupia się na mniejszym obszarze, dlatego pomiar lx rośnie. Znaczenie ma też konstrukcja odbłyśnika, klosza, soczewki i kierunek ustawienia lampy. To dlatego dwa źródła o podobnej liczbie lumenów mogą dawać bardzo różne wyniki w luxach.
Projektowanie oświetlenia wnętrz i pomiar luksomierzem
Lux jest ważnym parametrem w oświetleniu wnętrz. Inne wartości są potrzebne w korytarzu, inne w salonie, a jeszcze inne na stanowisku pracy wymagającym dokładnego widzenia. W praktyce ocenia się nie tylko średnie natężenie oświetlenia, ale również jego równomierność, ograniczenie olśnienia oraz barwę światła. W miejscu pracy duża liczba luxów nie wystarczy, jeśli światło tworzy ostre refleksy, męczy wzrok albo nierównomiernie oświetla powierzchnię.
Pomiar wykonuje się za pomocą luksomierza, czyli przyrządu wyposażonego w czujnik reagujący na padające światło. Luksomierz pozwala sprawdzić natężenie oświetlenia w konkretnym miejscu i porównać je z wymaganiami dla danego pomieszczenia lub stanowiska. W uproszczonej formie pomiar oferują też niektóre smartfony i aplikacje wykorzystujące wbudowany czujnik światła, ale ich dokładność zwykle jest niższa niż w dedykowanym przyrządzie pomiarowym.
Zastosowanie w kamerach i systemach automatyki
Lux pojawia się również w specyfikacjach sprzętu fotograficznego i wideo, systemów monitoringu oraz czujników światła. W przypadku kamer niska wartość minimalnego oświetlenia może sugerować, że urządzenie jest w stanie rejestrować obraz przy słabszym świetle. Sam parametr lx nie przesądza jednak o jakości obrazu nocnego, bo znaczenie mają również wielkość matrycy, jasność obiektywu, czułość sensora, redukcja szumów i obecność oświetlenia podczerwonego.
W systemach automatyki natężenie oświetlenia może być wykorzystywane do sterowania pracą urządzeń. Czujnik może mierzyć poziom światła i na tej podstawie automatycznie włączać oświetlenie, regulować jasność opraw albo sterować roletami. Takie rozwiązania pozwalają dopasować sztuczne światło do warunków dziennych i ograniczyć niepotrzebne zużycie energii.