Melatonina to naturalny hormon wytwarzany przede wszystkim przez szyszynkę, który pomaga regulować rytm dobowy organizmu, czyli między innymi cykl snu i czuwania. Jej produkcja zwiększa się wieczorem, gdy robi się ciemno, a zmniejsza wraz z pojawieniem się światła. Z tego powodu melatonina jest często nazywana „hormonem snu”. Organizm wytwarza ją samodzielnie, jednak dostępne są również preparaty zawierające melatoninę, stosowane między innymi przy trudnościach z zasypianiem, zaburzeniach rytmu dobowego czy podczas zmiany stref czasowych.

Regulacja rytmu dobowego i zastosowanie

Najważniejszą funkcją melatoniny jest przekazywanie organizmowi informacji, że zbliża się pora odpoczynku. Nie działa ona jednak jak typowy środek nasenny, który bezpośrednio wywołuje sen. Jej rolą jest przede wszystkim regulowanie wewnętrznego zegara biologicznego. Właśnie dlatego melatonina może być pomocna w sytuacjach, gdy rytm snu zostaje zaburzony, na przykład podczas pracy zmianowej, podróży z przekraczaniem stref czasowych, kiedy mamy do czynienia z tzw. jet lagiem, czy przy nieregularnych godzinach zasypiania.

Czynniki wpływające na produkcję i zasady suplementacji

Na naturalną produkcję melatoniny wpływa przede wszystkim światło, stąd zaleca się, by wieczorem ograniczyć korzystanie ze smartfona, tabletu czy komputera. Melatonina jest również dostępna w postaci tabletek, kapsułek, kropli czy innych preparatów doustnych. Ważne jest, by takie suplementy stosować zgodnie z zalecanym dawkowaniem. Ilość przyjmowanego preparatu zależy między innymi od wieku, powodu stosowania oraz konkretnego produktu. Melatoninę stosuje się zazwyczaj przed planowanym snem, ponieważ jej działanie ma wspierać organizm w przygotowaniu się do nocnego odpoczynku.

Osobną kwestią jest podawanie melatoniny dzieciom. Można to robić, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem i w uzasadnionych przypadkach. Szczególnie istotne jest ustalenie przyczyny problemów ze snem oraz ocena, czy dla danego dziecka suplementacja jest w ogóle potrzebna.

Działania niepożądane i czas trwania kuracji

Jak każda substancja aktywna, melatonina może powodować działania niepożądane. U niektórych osób pojawiają się między innymi senność, ból głowy, zawroty głowy czy zmęczenie. Nie należy również zakładać, że jest całkowicie obojętna tylko dlatego, że jest naturalnym hormonem występującym w organizmie. Osoby przyjmujące leki, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby cierpiące na przewlekłe choroby powinny przed rozpoczęciem stosowania preparatów z melatoniną skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Melatonina nie jest zwykłą „tabletką na sen” i nie powinna być w taki sposób traktowana. To hormon regulujący rytm dobowy, którego prawidłowe wydzielanie jest związane przede wszystkim z cyklem światła i ciemności. Preparaty z melatoniną mogą być pomocne w określonych sytuacjach, ale ich stosowanie powinno uwzględniać przyczynę problemów ze snem, odpowiednią porę przyjmowania oraz właściwą dawkę. Najlepsze efekty w dbaniu o prawidłowy sen daje połączenie odpowiedniej higieny snu z rozwiązaniem przyczyny jego zaburzeń.

Warto pamiętać, że nawet w uzasadnionych przypadkach melatoninę można przyjmować przez określony czas – doraźnie przez 2-4 tygodnie, a przy większych trudnościach z zasypianiem – do 3 miesięcy. Zawsze zgodnie ze wskazówkami producenta.