Klawiatura AZERTY to układ klawiszy używany głównie we Francji, Belgii oraz w niektórych krajach afrykańskich będących dawnymi koloniami francuskimi. Nazwa pochodzi od pierwszych sześciu liter w górnym rzędzie alfabetycznym klawiatury, podobnie jak w przypadku angielskiego układu QWERTY czy niemieckiego QWERTZ. Opracowany został pod koniec XIX wieku specjalnie dla języka francuskiego, żeby ułatwić pisanie liter z akcentami jak é, è, à czy ç, które są fundamentalne dla poprawnej pisowni francuskiej. Mimo że technologia maszyn do pisania już dawno przeszła do historii, układ ten przetrwał i do dziś pozostaje standardem w krajach frankofońskich, choć nie brakuje głosów krytyki wobec jego ergonomii i praktyczności w erze komputerów.

Geneza i dostosowanie do języka

Historia układu sięga lat 70. i 80. XIX wieku, kiedy producenci maszyn do pisania dostosowywali amerykański wynalazek do potrzeb lokalnych rynków europejskich. Angielski QWERTY został zaprojektowany tak żeby często używane pary liter były od siebie oddalone, co miało zapobiegać zacinaniu się mechanicznych ramion z literami. Francuzi potrzebowali układu uwzględniającego specyficzne znaki ich języka. Problem polegał na tym, że maszyny amerykańskie nie miały klawiszy dla é czy à, więc trzeba było je „wcisnąć” gdzie indziej. W efekcie przestawiono A i Q, Z i W, oraz przesunięto M w inne miejsce. Dodatkowo cyfry wymagały przytrzymania Shift, podczas gdy znaki akcentowane miały dedykowane klawisze bez modyfikatorów. To rozwiązanie miało sens na mechanicznych maszynach, ale stało się dziwacznym przeżytkiem w erze elektroniki.

Kluczowe różnice względem układu QWERTY

Różnice względem QWERTY są dość znaczące i powodują spore problemy dla osób przyzwyczajonych do angielskiego układu. Litera A znajduje się tam gdzie w QWERTY jest Q, a Q zajmuje pozycję A. Litera W i Z również zamieniły się miejscami. Litera M, zamiast być obok N, wylądowała na końcu drugiego rzędu alfabetycznego, tam gdzie normalnie jest średnik. Cyfry od 1 do 0 wymagają wciśnięcia klawisza Shift, podczas gdy bez Shifta te klawisze dają znaki specjalne. To kompletnie odwrotnie niż w większości innych układów.

Warianty lokalne i próby modernizacji

Warto w tym miejscu wspomnieć, że istnieją różne warianty AZERTY. Na przykład klasyczny francuski różni się w kilku detalach od belgijskiego - między innymi innym rozmieszczeniem znaków specjalnych, takich jak @, $, € czy §. Co więcej, w 2019 roku Francuskie Stowarzyszenie Normalizacyjne (AFNOR) opublikowało oficjalny, zmodernizowany standard klawiatury francuskiej. Jego celem było ujednolicenie różnych praktyk oraz dostosowanie układu do współczesnych potrzeb. Nowy projekt miał ułatwiać wpisywanie wszystkich znaków używanych w języku francuskim, w tym rzadziej stosowanych symboli typograficznych i jednocześnie zwiększać ergonomię pisania. Nie wszedł jednak powszechnie do użytku, ponieważ większość użytkowników nadal korzysta z tradycyjnego, dobrze znanego układu AZERTY.