Dekstroza to cukier prosty należący do grupy monosacharydów. Z chemicznego punktu widzenia to izomer glukozy, jej forma prawoskrętna (D-glukoza). Występuje naturalnie w organizmach żywych oraz wielu roślinach. Jest podstawowym źródłem energii dla komórek ludzkiego ciała, które są niemal całkowicie uzależnione od jej stałych dostaw. Dekstroza charakteryzuje się bardzo wysokim indeksem glikemicznym i po spożyciu błyskawicznie podnosi poziom cukru we krwi. W czystej postaci jest to biały, krystaliczny proszek o słodkim smaku.

Do czego służy dekstroza?

Zastosowanie dekstrozy jest niezwykle szerokie:

• W medycynie jest stosowana w kroplówkach w celu nawodnienia organizmu i dostarczenia energii pacjentom, którzy nie mogą przyjmować pokarmów. Dekstrozy używa się w leczeniu hipoglikemii.
• Sportowcy używają dekstrozy jako „transportera” kreatyny i szybkiego sposobu na odbudowę glikogenu, ponieważ wywołuje wyrzut insuliny ułatwiający dostarczanie składników odżywczych do mięśni.
• W przemyśle spożywczym służy jako słodzik, środek poprawiający teksturę produktów, konserwant oraz substancja wspomagająca fermentację (np. w browarnictwie).

Z czego zrobiona jest dekstroza?

Dekstroza występuje naturalnie w owocach czy miodzie, ale na skalę przemysłową uzyskuje się ją ze skrobi roślinnej.

• Kukurydza - jest najczęstszym surowcem (corn sugar).
• Pszenica - rzadziej stosowana, choć popularna w Europie.
• Ryż i ziemniaki stanowią alternatywne źródła skrobi do produkcji dekstrozy.

Proces polega na enzymatycznym rozkładzie długich łańcuchów skrobi na pojedyncze cząsteczki cukrów prostych.

Czym różni się glukoza od dekstrozy?

W mowie potocznej te dwa terminy są często używane zamiennie, co technicznie nie jest błędem, ale warto znać subtelną różnicę:

• Glukoza to nazwa ogólna dla cząsteczki. Dekstroza to konkretnie D-glukoza – lustrzane odbicie cząsteczki, które "skręca" światło spolaryzowane w prawo. To właśnie ta forma jest biologicznie aktywna w organizmie człowieka.
• Słowa "glukoza" używamy najczęściej w kontekście medycznym (poziom cukru we krwi), "dekstroza" pojawia się zazwyczaj na etykietach produktów spożywczych, w suplementach dla sportowców oraz w opisach składu kroplówek.

Można powiedzieć, że każda dekstroza to glukoza, ale w szerokim ujęciu chemicznym nie każda postać glukozy (np. L-glukoza) jest dekstrozą.

Jakie są skutki uboczne dekstrozy?

Nadmierne lub niewłaściwe stosowanie dekstrozy może prowadzić do negatywnych konsekwencji:

• Gwałtowne skoki cukru - szybki wyrzut insuliny u osób zdrowych może prowadzić do późniejszego "zjazdu" energetycznego, a u diabetyków do niebezpiecznej hiperglikemii.
• Gromadzenie tkanki tłuszczowej - organizm, który nie jest w stanie natychmiast zużyć dostarczonej energii, zamienia nadmiar dekstrozy w trójglicerydy i magazynuje je w postaci tłuszczu.
• Problemy z układem pokarmowym - może wywołać wzdęcia, bóle brzucha, a nawet biegunkę osmotyczną.
• Ryzyko chorób metabolicznych - nadużywanie cukrów prostych może prowadzić do insulinooporności, cukrzycy typu 2 oraz próchnicy zębów.