Glukoza – to cukier prosty (monosacharyd), który jest podstawowym źródłem energii dla komórek organizmu. Powstaje głównie podczas trawienia węglowodanów pochodzących z pożywienia i krąży we krwi, skąd trafia do tkanek. Jej stężenie we krwi musi być precyzyjnie regulowane przez hormony, przede wszystkim insulinę i glukagon wydzielane przez trzustkę. Insulina obniża poziom glukozy we krwi, wspomagając jej transport do komórek, natomiast glukagon działa przeciwnie, podnosząc stężenie glukozy w sytuacji, gdy jej poziom spada.

Czy cukier i glukoza to to samo?

W mowie potocznej pojęcia “cukier” i “glukoza” często używane są zamiennie, jednak z naukowego punktu widzenia nie są tym samym:

• Cukier spożywczy (sacharoza): składa się z dwóch cząsteczek: jednej cząsteczki glukozy i jednej cząsteczki fruktozy.
• Glukoza: to konkretny rodzaj cukru prostego. Gdy lekarz mówi o „cukrze we krwi”, ma na myśli wyłącznie stężenie glukozy (glikemię).

Zatem każda glukoza jest cukrem, ale nie każdy cukier (np. laktoza w mleku czy fruktoza w owocach) jest glukozą.

Jak wygląda badanie glukozy we krwi?

Podstawowym badaniem jest pomiar glikemii na czczo. Krew pobierana jest zazwyczaj z żyły łokciowej rano, minimum 8–12 godzin po ostatnim posiłku. W diagnostyce stosuje się również:

• Doustny test tolerancji glukozy: polega na pomiarze poziomu glukozy na czczo, a następnie 2 godziny po wypiciu roztworu 75 g glukozy.
• Samokontrolę glukometrem: pomiar z kropli krwi włośniczkowej (z palca), stosowany głównie przez osoby z już zdiagnozowaną cukrzycą.
• Hemoglobinę glikowaną: odzwierciedla średnie stężenie glukozy w ciągu ostatnich 3 miesięcy.

Jaki wynik glukozy jest niepokojący?

Wynik glukozy jest niepokojący, kiedy wartości są poniżej lub powyżej normy, która wynosi 70–99 mg/dL:

• poniżej 70 mg/dL- hipoglikemia (niedocukrzenie), która jest stanem zagrażającym zdrowiu i wymaga szybkiej reakcji
• 100–125 mg/dL- nieprawidłowa glikemia na czczo (stan przedcukrzycowy)
• 126 mg/dL i powyżej- podstawa do rozpoznania cukrzycy (przy co najmniej dwóch pomiarach)

Co powoduje wzrost glukozy?

Podwyższony poziom glukozy (hiperglikemia) może mieć wiele przyczyn. Najczęstsze to:

• cukrzyca typu 1 i 2 – zaburzenie produkcji lub działania insuliny;
• spożywanie dużych ilości węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym;
• niska aktywność fizyczna i otyłość sprzyjają insulinooporności;
• stres, choroby, infekcje, które podnoszą hormony stresu i zwiększają glukozę;
• niektóre leki (np. sterydy) mogą zwiększać stężenie glukozy.

Jak obniżyć poziom glukozy?

Obniżenie i stabilizacja poziomu glukozy we krwi wymagają zmiany stylu życia:

• Dieta o niskim indeksie glikemicznym (IG): wybieranie produktów pełnoziarnistych, warzyw i zdrowych tłuszczów.
• Regularna aktywność fizyczna: trening sprawia, że mięśnie stają się bardziej wrażliwe na insulinę.
• Odpowiednie nawodnienie: picie wody pomaga nerkom usuwać nadmiar cukru.
• Redukcja stresu i higiena snu.
• Farmakoterapia: w przypadku zaawansowanych zaburzeń konieczne bywa stosowanie leków pod okiem lekarza.