Niacyna, zwana też witaminą B3, kwasem nikotynowym lub witaminą PP to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B. W organizmie występuje w dwóch głównych formach: jako kwas nikotynowy i jego amid – nikotynamid. Obie formy są biologicznie aktywne i mogą być przekształcane w organizmie. Niacyna wchodzi w skład kluczowych koenzymów, takich jak NAD i NADP, niezbędnych do przemian biochemicznych komórek.

Jaka jest rola niacyny w organizmie?

Główną rolą niacyny jest uczestnictwo w przemianach energetycznych: pomaga organizmowi przekształcać białka, tłuszcze i węglowodany w energię dzięki udziałowi w reakcjach utleniania i redukcji. NAD i NADP, pochodne niacyny, są kofaktorami setek enzymów metabolicznych. Niacyna wpływa też na funkcjonowanie układu nerwowego, skóry i przewodu pokarmowego, wspiera syntezę hormonów (np. kortyzolu, insuliny) oraz bierze udział w tworzeniu czerwonych krwinek i procesach naprawy DNA.

Jakie są objawy niedoboru niacyny?

Niedobór niacyny prowadzi do choroby zwanej pelagrą, historycznie znaczącej tam, gdzie dieta była uboga w tę witaminę. Charakteryzuje się klasycznymi trzema grupami objawów:

• Dermatologicznymi: rumień i łuszczenie się skóry w miejscach narażonych na słońce.
• Trawiennymi: bóle brzucha, nudności, biegunka.
• Neurologicznymi: zmęczenie, bóle głowy, apatia, zaburzenia pamięci i koncentracji, a w zaawansowanym stadium – dezorientacja. Jeśli pelagra pozostaje nieleczona, może być stanem zagrażającym życiu.

Gdzie jest najwięcej niacyny?

Niacyna jest powszechnna w produktach spożywczych, zarówno pochodzenia zwierzęcego (gdzie występuje głównie jako nikotynamid), jak i roślinnego (jako kwas nikotynowy). Jej źródła to:

• produkty pochodzenia zwierzęcego: chude mięso, wątróbka, ryby, drób;
• produkty roślinne i wzbogacone: orzechy, nasiona, rośliny strączkowe, pełnoziarniste zboża, pieczywo i płatki wzbogacone;
• inne źródła białka: mleko, jaja;
• pewną ilość niacyny organizm może wytwarzać z aminokwasu tryptofanu, obecnego w białkach.

Z czym nie wolno łączyć niacyny?

Niacyny nie powinno się łączyć z:

• Alkoholem: nasila on tzw. niacin flush (efekt flush), czyli gwałtowne zaczerwienienie skóry, uczucie pieczenia i świądu. Alkohol dodatkowo obciąża wątrobę, która przy wysokich dawkach niacyny i tak pracuje na wysokich obrotach.
• Lekami na cukrzycę: niacyna może podnosić poziom glukozy we krwi, co osłabia działanie insuliny i leków doustnych.
• Statynami: łączenie niacyny z lekami na cholesterol może zwiększać ryzyko miopatii (uszkodzenia mięśni).
• Lekami na dnę moczanową: Witamina B3 może podnosić poziom kwasu moczowego, co pogarsza objawy dny.

Przyjmowanie niacyny w postaci kwasu nikotynowego często wywołuje tzw. efekt flush (zespół przekrwienia naczyń skóry). Jest to reakcja fizjologiczna objawiająca się nagłym zaczerwienieniem, uczuciem gorąca oraz świądem twarzy i dekoltu. Choć zjawisko to jest zazwyczaj łagodne i przemijające, u osób z chorobą wrzodową, dną moczanową, niewydolnością wątroby lub niestabilną cukrzycą, wdrożenie suplementacji wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego.