Witamina D to grupa rozpuszczalnych w tłuszczach związków chemicznych. Najważniejsze dla człowieka to witamina D₃ (cholekalcyferol) znajdująca się w produktach zwierzęcych i syntezowana w skórze oraz D₂ (ergokalcyferol) występująca w roślinach i grzybach. Nazywana “witaminą” jednak pełni funkcję prohormonu - sama w sobie nie działa biologicznie, ale po aktywacji w wątrobie i nerkach przekształca się w formę aktywną – kalcytriol.

Aktywna forma witaminy D odpowiada za utrzymanie równowagi wapniowo-fosforowej w organizmie. Działa ona bezpośrednio w jelitach, zwiększając wchłanianie wapnia z pożywienia - niezbędnego do prawidłowej mineralizacji kości i zębów.

Oprócz układu kostnego witamina D wpływa również na:

• Układ odpornościowy: pomaga zwalczać infekcje i ograniczać procesy zapalne.
• Układ mięśniowy: wpływa na siłę mięśni i koordynację ruchową (receptory VDR znajdują się bezpośrednio w komórkach mięśniowych).
• Układ nerwowy: wspiera produkcję serotoniny i dopaminy, wpływając na nastrój.
• Układ hormonalny: uczestniczy w regulacji wydzielania insuliny przez trzustkę.

Jakie są objawy braku witaminy D?

Braki witaminy D są powszechne, szczególnie w krajach o ograniczonym nasłonecznieniu w sezonie jesienno-zimowym. Długotrwały niedobór tej witaminy może prowadzić narastających powoli objawów oraz różnego rodzaju zaburzeń zdrowotnych tj.:

• Przewlekłe zmęczenie i apatia: brak energii, który nie ustępuje po odpoczynku.
• Bóle kostno-stawowe i mięśniowe: często mylone z przemęczeniem lub reumatyzmem.
• Osłabienie odporności: nawracające infekcje wirusowe i bakteryjne, długi czas rekonwalescencji.
• Problemy z układem kostnym: u dorosłych osteomalacja (rozmiękanie kości) oraz osteoporoza, u dzieci krzywica.
• Pogorszenie kondycji skóry i włosów: Nadmierne wypadanie włosów czy wolniejsze gojenie się ran.

Czy słońce daje witaminę D?

Tak, słońce jest kluczowym katalizatorem powstania witaminy D w organizmie człowieka. Pod wpływem promieniowania UVB, zawarta w skórze prewitamina D (7-dehydrocholesterol) ulega przekształceniu w cholekalcyferol - witaminę D₃. U zdrowego człowieka synteza skórna może pokrywać nawet 80–90% dziennego zapotrzebowania.

Jednak produkcja witaminy D zależy od wielu czynników: szerokości geograficznej, stopnia zachmurzenia, zanieczyszczenia powietrza, a także używania filtrów SPF, które blokują jej produkcję. Również wiek i ciemniejszy fototyp skóry ograniczają wydajność syntezy naturalnej. Rzeczy te mogą sprawiać, że nawet przy długim przebywaniu na zewnątrz ilość wytwarzanej witaminy D może być niewystarczająca i potrzebna będzie suplementacja.

Badanie poziomu witaminy D

Zanim jednak zdecydujemy się na suplementację witaminy D, warto zbadać jej poziom we krwi, mierząc metabolit 25-hydroksy-witaminę D (25(OH)D). To badanie, wykonywane z próbki krwi, pozwala ocenić, czy stężenie witaminy D mieści się w normie oraz czy istnieje niedobór lub ewentualnie nadmiar, aby nie suplementować witaminy “w ciemno”.

• norma referencyjna dla 25(OH)D 30–50 ng/ml
• poniżej 30 ng/ml - obniżony poziom
• poniżej 20 ng/ml - niedobór.

Badanie to jest szczególnie ważne u osób z grup ryzyka, np. starszych, z ograniczoną ekspozycją na słońce, zaburzeniami wchłaniania tłuszczów lub schorzeniami wątroby i nerek. Na jego podstawie lekarz może indywidualnie dostosować dawkę suplementacji oraz monitorować terapię.