GHz to skrót od gigaherca i jednostka częstotliwości, czyli liczby cykli na sekundę. 1 Hz oznacza 1 cykl na sekundę, a 1 GHz to 1 000 000 000 cykli na sekundę. W praktyce GHz opisuje „tempo” zjawisk elektrycznych i sygnałów: jak szybko tyka zegar układu scalonego albo w jakim paśmie pracuje łączność radiowa.
Taktowanie procesora: zegar bazowy i tryb turbo
W komputerach i urządzeniach mobilnych GHz najczęściej odnosi się do taktowania, czyli częstotliwości zegara, z jaką pracuje procesor lub karta graficzna. Częstotliwość zegara określa, ile „kroków” w ciągu sekundy może wykonać układ, ale nie oznacza wprost, że sprzęt z wyższym GHz zawsze będzie szybszy. Różne generacje procesorów wykonują inną liczbę operacji w jednym cyklu, mają inne jednostki wykonawcze, pamięć podręczną i kontrolery, a do tego pracują w innych limitach energetycznych. Z tego powodu porównywanie wyłącznie GHz ma sens głównie w obrębie tej samej rodziny i generacji układów, a nawet wtedy trzeba brać poprawkę na to, jak długo urządzenie utrzymuje wysokie taktowanie pod obciążeniem.
W specyfikacjach CPU spotyka się zazwyczaj dwa zegary: bazowy i turbo, nazywany też boost. Taktowanie bazowe to wartość, przy której procesor może pracować stabilnie w dłuższym czasie w ramach założonego poboru mocy i temperatur. Taktowanie turbo to podbijanie częstotliwości ponad bazę, gdy jest na to „miejsce” w budżecie energetycznym i termicznym. W praktyce turbo jest zmienne i zależne od obciążenia, liczby aktywnych rdzeni oraz chłodzenia. Ten sam model w laptopie może utrzymywać niższe GHz w długiej pracy niż w komputerze stacjonarnym, bo mobilna obudowa ma mniej miejsca na odprowadzanie ciepła. Dlatego w realnych testach liczy się nie tylko maksymalne GHz z tabelki, ale też stabilność taktowania w czasie oraz zjawisko throttlingu, czyli obniżania zegara, gdy układ osiąga zbyt wysoką temperaturę lub przekracza limity mocy.
GHz w pamięciach RAM i kartach graficznych
GHz pojawia się też w pamięciach i magistralach, ale tutaj łatwo o nieporozumienie. Pamięć RAM często opisuje się w MT/s, a nie w GHz, choć marketingowo bywa to upraszczane. Taktowanie pamięci i przepustowość nie przekładają się liniowo na wydajność w każdej aplikacji, bo znaczenie mają opóźnienia, architektura kontrolera i charakter obciążenia. Podobnie w przypadku karty graficznej: częstotliwość rdzenia jest tylko jednym z elementów, a o wydajności decyduje też liczba jednostek obliczeniowych, pamięć VRAM i limity energetyczne.
Pasma Wi-Fi: 2,4 GHz, 5 GHz oraz 6 GHz
W sieciach bezprzewodowych GHz oznacza pasmo częstotliwości fal radiowych, na których działa łączność. Najczęściej spotykane są 2,4 GHz i 5 GHz w Wi-Fi, a w nowszych urządzeniach także 6 GHz. Pasmo 2,4 GHz zwykle zapewnia większy zasięg i lepiej przechodzi przez ściany, ale bywa bardziej zatłoczone i podatne na zakłócenia, bo korzysta z niego wiele urządzeń domowych. Pasmo 5 GHz częściej daje wyższe prędkości i stabilniejsze połączenie w tym samym pomieszczeniu, ale jego zasięg jest zwykle mniejszy. 6 GHz może oferować jeszcze lepsze warunki pracy w mniej obciążonym paśmie, jednak wymaga zgodności po obu stronach, czyli routera i urządzenia końcowego, np. smartfona albo laptopa. W tym kontekście GHz nie mówi o „mocy internetu” jako takiej, tylko o tym, w jakim zakresie częstotliwości odbywa się transmisja, a realna prędkość zależy od standardu Wi-Fi, szerokości kanału, jakości sygnału i liczby zakłóceń.