Poradniki Eksperta

UEFI – poznaj następcę BIOS-u


BIOS to podstawowe oprogramowanie płyty głównej, zapisane w pamięci stałej. Pozwala ono na konfigurację pracy podzespołów, takich jak procesor, pamięć RAM, czy dyski twarde, które następnie z ustawionymi wcześniej parametrami, będą działały w systemie operacyjnym. Obecnie w płytach głównych BIOS jest już rzadko stosowany, a jego miejsce zajmuje UEFI. To nowocześniejszy interfejs, którego wykorzystanie ma wiele zalet. W naszym poradniku opiszemy główne różnice, które występują pomiędzy UEFI, a BIOS-em, a także do czego one służą i czy warto je aktualizować.



uefi


BIOS, a UEFI


Już samo rozwinięcie skrótu nazwy BIOS – Basic Input/Output System – wiele nam mówi o jego przeznaczeniu. To nic innego, jak podstawowy interfejs wejścia/wyjścia, który obsługuje podłączone do płyty głównej komponenty. Zazwyczaj stosuje się BIOS takich firm jak Award Software, czy American Megatrends. Charakteryzuje się on prostym interfejsem graficznym o układzie tabeli, który obsługujemy bezpośrednio klawiaturą. Mniej zaawansowanym użytkownikom, będzie on wydawał się mało przystępny. To jak rozbudowany jest BIOS, zależy od modelu płyty głównej oraz możliwości chipsetu.


Względem BIOS-u, UEFI – Unified Extensible Firmware Interface – od razu zwraca uwagę znacznie nowocześniejszym interfejsem graficznym. Obsługuje on nie tylko klawiaturę, ale i mysz, dlatego dla wielu użytkowników będzie wygodniejszy. Bardzo często UEFI jest dostępne w dwóch wariantach, czyli podstawowym, z najważniejszymi opcjami, a także rozszerzonym, który umożliwia bardziej zaawansowaną konfigurację, np. podkręcanie procesorów, czy pamięci RAM. Zaletą UEFI jest możliwość pisania do niego sterowników, które są niezależne od systemu operacyjnego. Pozwala to, np. na obsługę dysków twardych o pojemności większej niż 2 TB. UEFI może być nieobsługiwane przez niektóre starsze komponenty, np. karty graficzne. W takich sytuacjach, przydatny będzie tzw. tryb „legacy”, który emuluje działanie tradycyjnego BIOS-u, a tym samym zapewnia kompatybilność z różnymi urządzeniami. Kolejną z zalet UEFI, jest wprowadzenie funkcji Secure Boot, która zabezpiecza komputer przed złośliwym oprogramowaniem w trakcie operacji rozruchu.



Co robi UEFI?


Zaraz po włączeniu komputera BIOS lub UEFI, przeprowadzają procedurę POST – Power-On Self Test. To podstawowy test diagnostyczny, który weryfikuje sprawność podłączonych podzespołów – pamięci RAM, procesora, karty graficznej, czy dysków twardych. Jeśli POST przebiegnie prawidłowo, zostaniemy powiadomieni o tym odgłosem, najczęściej cichym piskiem, a urządzenie przejdzie do uruchamiania systemu operacyjnego. Gdy na etapie przeprowadzania testów POST wystąpi jakiś problem z jednym z komponentów, zostanie zakomunikowany błąd. Najczęściej jest to seria odgłosów, wydawana przez niewielki głośnik. W zależności od ich sekwencji, możemy ustalić, co jest przyczyną błędu, posiłkując się instrukcją obsługi. Ewentualnie kod błędu może też wyświetlać się na ekranie, umieszczonym na płycie głównej. Dzięki UEFI, funkcja POST odbywa się znacznie szybciej, ponieważ testy wykonywane są równoległe dla wielu komponentów, a to pozwala na skrócenie czasu uruchamiania komputera względem starszych urządzeń, które wykorzystują zwykły BIOS.


Jak uruchomić UEFI?


UEFI lub BIOS możemy uruchomić zaraz po włączeniu komputera, wciskając najczęściej klawisze „delete” lub „F12”, w zależności od producenta płyty głównej. Czasem jednak „pecet” uruchamia się tak szybko, że nie zdążymy tego zrobić. Dlatego w systemie Windows 10, w menadżerze uruchamiania jest dostępna opcja bezpośredniego przejścia do UEFI, przy rozruchu komputera. W tym celu należy przejść do opcji „Ustawienia”, następnie wybrać pozycję „Aktualizacja i zabezpieczenia” i wybrać polecenie „Odzyskiwanie” oraz kolejno „Uruchamianie zaawansowane” oraz kliknąć „Uruchom ponownie teraz”. Przy ponownym rozruchu komputera, spośród dostępnych opcji wybierz „Rozwiąż problemy”. W menu opcji zaawansowanych pojawi się możliwość uruchomienia oprogramowania UEFI.


Opcje w UEFI


Szata graficzna UEFI jest również całkiem prosta i intuicyjna, a jej dokładny wygląd, zależy od producenta płyty głównej. Najczęściej dostępne opcje to:


  • Main – główna zakładka informująca o podłączonych komponentach i ich pracy;
  • O.C. – menu przeznaczone do podkręcania podzespołów, np. procesora lub pamięci RAM. Przy jego pomocy możesz zmienić ich częstotliwość taktowania, czy regulować napięcia zasilające. W tej zakładce skonfigurujesz również pracę pamięci RAM i uruchomisz profil XMP;
  • Advanced – w tym menu możesz sam przejrzeć opcje konfiguracyjne poszczególnych komponentów, np. procesora, chipsetu czy dysków. Zazwyczaj ustawienia domyślne, pozwalają na sprawną pracę komputera;
  • Tool – zakładka ta zawiera m.in. narzędzia do aktualizacji UEFI;
  • H/W Monitor – daje dostęp do czujników temperatury procesora i płyty głównej. Możesz również sprawdzić, z jaką prędkością obracają się wentylatory i dopasować ich profile pracy;
  • Boot – to bardzo ważna zakładka. W niej ustalasz kolejność nośników, z których ma nastąpić rozruch komputera. Przykładowo, gdy instalujesz od nowa system operacyjny jako nośnik rozruchowy, w pierwszej kolejności powinien być zapisany, np. pendrive z przygotowanym instalatorem;


Po dokonaniu zmian w opcjach UEFI, przed wyjściem z interfejsu należy je zapisać, aby zadziałały. Jeśli któreś z opcji spowodowały np. niestabilne działanie systemu operacyjnego, możesz ponownie uruchomić UEFI i przywrócić w nim domyślną konfigurację. Ewentualnie możesz wyjąć i po dłuższej chwili włożyć ponownie baterię płyty głównej. W tym czasie ustawienia powinny się zresetować.


Aktualizacja UEFI


Jako, że UEFI czy BIOS to nic innego jak oprogramowanie, to oczywiście przez jakiś czas są one przez producenta aktualizowane. Najczęściej kolejne wersje wprowadzają obsługę nowego sprzętu, czy poprawiają stabilność działania. W związku z tym, czy warto aktualizować UEFI? Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Jeśli Twój komputer pracuje stabilnie, nie masz problemów z kompatybilnością, np. pamięci RAM lub innych podzespołów i nie planujesz ich wymiany, to instalacja nowszej wersji nie ma sensu, ponieważ nie przyniesie Ci żadnych korzyści.


Są jednak sytuacje, kiedy warto zaktualizować UEFI. Przede wszystkim, gdy planujesz wymianę podzespołów, a zwłaszcza procesora. Przykładowo posiadacze płyt głównych opartych na chipsecie AMD B450, muszą zainstalować nową wersję UEFI, jeśli chcą, aby działy na nich procesory AMD Zen 3. Inne przesłanki do aktualizacji, to np. problem z kompatybilnością pamięci RAM, czy wykrycie luk w zabezpieczeniach. Nowe UEFI warto zainstalować także, gdy podkręcasz podzespoły, jednak trudno Ci uzyskać stabilność na teoretycznie odpowiednich ustawieniach. Błąd w oprogramowaniu może być tego przyczyną.


Jak zaktualizować UEFI?


Obecnie instalowanie nowych wersji UEFI, jest bardzo łatwe i bez trudu poradzi sobie z tym większość użytkowników. Jednak pamiętaj, że proces ten niesie ze sobą zawsze pewne ryzyko. Zainstalowanie niewłaściwej wersji oprogramowania, czy wyłączenie komputera w trakcie tego procesu, mogą spowodować uszkodzenie płyty głównej.


Aby bezpiecznie zaktualizować UEFI, pobierz jego najnowszą wersję bezpośrednio ze strony producenta płyty głównej. Koniecznie pamiętaj o tym, aby wybrać oprogramowanie przeznaczone do Twojej płyty głównej. Czasem komponent ten może występować w kilku tzw. rewizjach, czyli wersjach. Różnice między nimi są nieznaczne i sprowadzają się do zmian w pojedynczych układach scalonych. Najczęściej nowe rewizje płyt głównych, są produkowane np. w wyniku podmiany jednego z układów, ponieważ jego poprzednia wersja nie jest już dostępna u dostawców. Gdy już jesteś pewny, że wybrałeś właściwą wersję UEFI, powinieneś skopiować je np. na pendrive’a. Teraz należy uruchomić ponownie komputer oraz UEFI. Tam znajdź zakładkę o nazwie Tools lub Flash Utility, bądź podobną. Po jej wybraniu, postępuj zgodnie z instrukcjami, które pojawią się na ekranie. Gdy instalacja zostanie zakończona, komputer uruchomi się ponownie. Proces aktualizacji UEFI może się nieco różnić, w zależności od posiadanej płyty głównej, dlatego najlepiej skorzystaj ze wskazówek, które znajdują się w dołączonej do niej instrukcji obsługi.


Powrót

Zapisz się na niskie ceny!

Zostaw nam swój e-mail, aby otrzymywać informacje o nowościach oraz gazetkę promocyjną

Sprzedaż dla firm i instytucji

Ubezpieczenia "Gwarancja PLUS"

Zakupy na raty przez internet

Karty podarunkowe Media Expert