Unijny portfel cyfrowy pojawi się jeszcze w 2026 roku. Eksperci ostrzegają przed problemami z prywatnością

Wyobrażenie sobie sytuacji, w której większość potrzebnych dokumentów mamy zawsze pod ręką, nie jest dziś szczególnie trudne. Wystarczy smartfon, żeby pokazać dowód osobisty lub prawo jazdy by potwierdzić swoją tożsamość. Unia Europejska chce pójść o krok dalej i stworzyć rozwiązanie, które pozwoli korzystać z takich możliwości również podczas załatwiania spraw w innych krajach Wspólnoty. Europejski portfel tożsamości cyfrowej ma pojawić się jeszcze w 2026 roku. Eksperci zwracają jednak uwagę na pewien problem.
Europejski portfel cyfrowy trafi na smartfony jeszcze w tym roku
Europejski portfel tożsamości cyfrowej (EUDI Wallet) to unijny projekt, który powstaje na podstawie rozporządzenia eIDAS 2.0. Jego celem jest ułatwienie mieszkańcom UE potwierdzania tożsamości i korzystania z cyfrowych dokumentów w różnych krajach Wspólnoty. Co ważne, unijne przepisy zobowiązują wszystkie państwa członkowskie do udostępnienia przynajmniej jednego takiego rozwiązania do końca 2026 roku. Zadaniem aplikacji ma być przede wszystkim umożliwienie wiarygodnego potwierdzania tożsamości w kontaktach z instytucjami oraz prywatnymi firmami, również poza granicami własnego kraju. Więc w teorii ma być to bardzo duże ułatwienie dla nas wszystkich i z tym nie ma co nawet polemizować.
Według założeń użytkownik będzie mógł przechowywać w portfelu cyfrowe dokumenty, takie jak prawo jazdy, dyplomy, potwierdzenia kwalifikacji zawodowych, czy dokumenty związane z usługami publicznymi. Aplikacja ma również pozwalać na udostępnianie wybranych informacji, potwierdzanie tożsamości podczas korzystania z usług internetowych oraz składanie prawnie wiążących podpisów elektronicznych. Wśród potencjalnych zastosowań wymienia się między innymi otwieranie rachunków bankowych, zawieranie umów, dostęp do dokumentacji medycznej czy korzystanie z usług administracji w innych krajach UE.
Co bardzo istotne, korzystanie z portfela ma być dobrowolne. Nie będzie więc obowiązku instalowania go na każdym smartfonie ani rezygnowania z tradycyjnych dokumentów. Unia chce po prostu stworzyć wspólny standard, dzięki któremu cyfrowa tożsamość będzie rozpoznawana w poszczególnych państwach członkowskich. Takie rozwiązanie ma przydać się głównie osobom, które podróżują za granicę i korzystają z tamtejszych usług.
Polska połączy europejski portfel z aplikacją mObywatel
Dla nas ważniejszym jest to, że Polska również przygotowuje się do wdrożenia omawianego systemu. Dokładnie 17 listopada 2026 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który ma umożliwić uruchomienie Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej. Ministerstwo Cyfryzacji nie zamierza przy tym rezygnować z aplikacji mObywatela, którą prawdopodobnie wielu z Was ma już zainstalowaną na smartfonach czy tablecie . Wręcz przeciwnie – obie usługi mają się wzajemnie uzupełniać.
W pierwszym etapie europejski portfel będzie funkcjonował więc jako osobna aplikacja, do której użytkownicy będą mogli przejść również z poziomu mObywatela, jednak docelowo oba rozwiązania mają zostać połączone. Dzięki temu Polacy zachowają dostęp do dotychczasowych funkcji, a jednocześnie otrzymają możliwość posługiwania się cyfrowymi dokumentami w innych państwach Unii Europejskiej. Projekt zakłada również rozszerzenie możliwości potwierdzania tożsamości oraz wprowadzenie bezpłatnego kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
Eksperci mają zastrzeżenia do ochrony prywatności
Na razie mówiłem o tym jak będzie wszystko wyglądać w teorii, ale w praktyce okazuje się, że jak zwykle jest pewien – tym razem nie tak mały haczyk. Największe wątpliwości dotyczą sposobu, w jaki system będzie potwierdzał tożsamość użytkowników. Problem opisany przez IEEE Spectrum nie polega na tym, że portfel automatycznie ujawni wszystkim nasze nazwisko czy adres. Chodzi o znacznie mniej oczywisty mechanizm, który może pozwolić na rozpoznawanie tej samej osoby podczas korzystania z różnych usług internetowych.
Dobrze pokazuje to przykład weryfikacji wieku. Jeśli serwis wymaga potwierdzenia pełnoletności, nie musi przecież znać daty urodzenia, imienia, nazwiska ani adresu użytkownika. Wystarczy informacja, że dana osoba ukończyła 18 lat. Europejski portfel ma umożliwiać takie selektywne udostępnianie danych. Problem w tym, że oprócz samej informacji mogą być przekazywane również dodatkowe dane kryptograficzne, w tym identyfikatory i podpisy wykorzystywane do sprawdzenia autentyczności poświadczenia. W niektórych rozwiązaniach mogą one pozwolić usługodawcom rozpoznać, że mają do czynienia z tą samą osobą, nawet jeśli nie znają jej prawdziwej tożsamości.
Na ten problem zwracają uwagę między innymi Anna Lysyanskaya z Brown University oraz inni specjaliści zajmujący się kryptografią. Badaczka już w 2024 roku, wraz z grupą 15 ekspertów, przekazywała Komisji Europejskiej uwagi dotyczące projektu. Zwracali oni wówczas uwagę, że ochrona prywatności powinna obejmować nie tylko ograniczenie ilości udostępnianych informacji, ale również uniemożliwienie łączenia ze sobą poszczególnych operacji wykonywanych przez użytkownika. W przeciwnym razie nawet pozornie anonimowe potwierdzenia mogą pozostawiać cyfrowy ślad.
Jest sposób na poprawę zabezpieczeń, ale…
Jednym z proponowanych rozwiązań są tzw. dowody z wiedzą zerową (Zero-Knowledge Proofs, ZKP). Jest to technologia kryptograficzna pozwalająca udowodnić prawdziwość określonej informacji bez przekazywania danych, na podstawie których można ją zweryfikować. Użytkownik mógłby potwierdzić pełnoletność, nie ujawniając ani daty urodzenia, ani innych informacji pozwalających go zidentyfikować. Co więcej, odpowiednio zaprojektowany mechanizm ograniczałby możliwość powiązania kilku takich potwierdzeń z jedną osobą.
Choć dokumentacja techniczna europejskiego portfela uwzględnia rozwiązania tego rodzaju, ich stosowanie nie jest obowiązkowe we wszystkich pierwszych wdrożeniach. Przepisy określają jedynie wymagania dotyczące ochrony prywatności, ale nie narzucają państwom jednego konkretnego protokołu kryptograficznego. Komisja Europejska wskazuje przy tym na trudności związane z uzgodnieniem standardów i certyfikacją bardziej zaawansowanych mechanizmów.
Eksperci nie są zgodni, czy w takiej sytuacji należy wstrzymać wdrożenie portfeli, czy też udostępnić je zgodnie z obecnym harmonogramem, a następnie poprawiać zabezpieczenia. Johannes Schönrich z ośrodka badawczego FIM opowiada się za drugim rozwiązaniem, pod warunkiem wyznaczenia konkretnego terminu wprowadzenia mocniejszych mechanizmów ochrony prywatności. Innego zdania jest natomiast Jaap-Henk Hoepman z Uniwersytetu Radboud, który uważa, że dowody z wiedzą zerową powinny być wymagane od samego początku. I nie bez powodu. Jeżeli banki, sklepy internetowe i inne przedsiębiorstwa zainwestują w obsługę pierwszej wersji systemu, późniejsze przejście na bardziej zaawansowane rozwiązania może okazać się utrudnione i po prostu kosztowne.
Europejski portfel tożsamości cyfrowej ma więc szansę stać się jednym z ważniejszych projektów cyfryzacyjnych Unii Europejskiej. Możliwość korzystania z dokumentów i usług w różnych krajach bez konieczności noszenia papierowych zaświadczeń brzmi rozsądnie i sporo ułatwia. Jednocześnie nie można ignorować słów ekspertów, bo jakby nie patrzeć system będzie przetwarzał wyjątkowo cenne informacje – nasze dane. A to dla wielu osób będzie kwestią ważniejszą niż sama wygoda. I nie ma się tumu co dziwić.
Paweł Matyjewicz
Autor Media Expert
Dumny tata, pasjonat życia, kultury Azji i technologii. Od lat związany z dziennikarską branżą gier wideo. Miłośnik fantastyki wszelkiego rodzaju. Przez wielu nazywany geekiem, chociaż sam uważa, że do tego określenia mu daleko. Wielbiciel przemyślanych światów, również tych papierowych (stołowe RPG zawsze w sercu). Gdy nie pisze, prawdopodobnie przechodzi japońskiego RPGa, ogląda nowy serial lub robi długie wycieczki ze swoją piesełą o imieniu Buffy.